Vergi, Maliye, Ekonomi, Sosyal Güvenlik, Ticaret Hukuku Hakkındaki Herşey

Ekonomi, Maliye

Bülent TAŞ
Bülent TAŞ
331OKUNMA

Bütçe bir ayda bu kadar açık verir mi?

2023 Yılı Bütçe Dengesi

2023 yılının son ayına ilişkin bütçe gerçekleşmeleri açıklandı. Buna göre aylar itibariyle bütçe gerçekleşmeleri ve dengesi aşağıdaki gibidir. (Milyar TL)

 OcakŞubMartNisMayHazTemAğuEylEkimKasAralToplam
Harcamalar     321         389        334           400         431         488          456          563           570         569           671         1.392           6.585   
1-Faiz Hariç Harcama     300        355       289          366        328        450         418         476          500        502          577        1.350          5.911   
Personel Giderleri     103          85         87            88          87        108         140         129          134        136          134             94          1.325   
Sosyal Güv.Kur. Devlet Primi       16          14         14            13          13          17           17           16            17          17            17             16             186   
Mal ve Hizmet Alımları       20          23         28            31          34          28           27           41            42          48            50             81             453   
Cari Transferler     146        194       125          175        151        256         179         187          212        203          237           310          2.374   
Sermaye Giderleri       10          18         22            32          26          26           29           37            37          60            67           180             543   
Sermaye Transferleri         0          12           9            18            6            9           13           33            33          29            56           639              858   
 Borç Verme         5          10           5              9          10            7           13           32            24          10            16             31             173   
Yedek Ödenekler        -            -            -               -            -             -              -             -               -             -              -               -                  -     
2-Faiz Harcamaları       21          34         45            34        103          37           38           87            71          67            95             42             675   
Gelirler     289         219        287           268         549         268          504          614           441         474           747            550           5.210   
1-Genel Bütçe Gelirleri     280        207       278          259        542        262         498         607          433        464          735           533          5.097   
Vergi Gelirleri     253        180       199          233        507        231         450         543          386        409          668           441          4.501   
Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri         5            5         58              8            8            6             4             5              5            5            17               8             133   
Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler         1            3           1              2            3            1             4             2              3            3              2               4               30   
Faizler, Paylar ve Cezalar       21          18         17            15          23          22           38           55            37          45            45             73             409   
Sermaye Gelirleri         1            0           4              1            1            1             1             1              1            1              1               6               17   
Alacaklardan Tahsilat         0            0           0              0            0            1             0             1              1            1              1               1                 7   
2-Özel Bütçeli İdarelerin Öz  Gelirleri         6            9           6              7            6            5             5             6              7            8              9             15               88   
3-Düzen. ve Denet. Kurumların Gelirleri         3            3           3              2            1            2             2             2              2            2              2               2               25   
Bütçe Dengesi-      32    -   171    -     47    -      132         119    -    220            49            51    -      129    -      95             76    -      843    -      1.375   
Faiz Dışı Denge-      11    -   136    -       2    -        98         222    -    182            86          138    -        58    -      29           170    -      800    -         700   

Bu sonuçlara göre 5,9 trilyon faiz dışı harcamanın 1,4 trilyonluk kısmı yani yaklaşık %24’ü Aralık ayında gerçekleşmiştir. Buna paralel olarak 1,375 trilyon bütçe açığının 843 milyarlık kısmı yani yaklaşık %61’i yine Aralık ayında gerçekleşmiştir. Bu durum bütçe gerçekleşmelerinde çok karşılaştığımız bir durum değildir. Yılın son ayında harcamalara önceki aylara nazaran daha fazla olur ancak 2023 yılında bu fazlalık inanılmaz bir boyuta ulaşmıştır. 

Aralık ayında gerçekleşen harcamanın detayına baktığımızda bu fazlalığın büyük ölçüde sermaye transferleri kaleminden kaynaklandığını görüyoruz. Bu ayda sermaye transferi kaleminde yer alan tutar 639 milyar TL’dir. Bu tutar önceki 11 ayda yapılan 218 milyar TL harcamanın 3 katı kadardır.

Sermaye transferleri kaleminin detayına bakıldığında Aralık ayında yapılan 639 milyar TL harcamanın “Sınıflandırmaya Girmeyen Diğer Kurum, İşletme ve Hane Halkına Yapılan Sermaye Transferleri” olarak kayıt altına alındığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla hesap isminden hareketle harcamanın nereye yapıldığını anlamak pek mümkün görünmemektedir. Kamu hesapları bülteninin kuruluş bazında harcama tablosuna baktığımızda bu harcamanın Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca yapıldığını görmekteyiz. Bu kurumun Aralık ayı harcama tutarı 637,7 milyar TL’dir. Sonuç itibariyle Aralık ayında depremle ilgili yapılan harcama tutarının inanılmaz ölçüde bir sıçrama kaydettiği anlaşılıyor.

2023 Yılı Nakit Dengesi

Hazinenin nakit hesabı dengesi Aralık ayında yapılan bu harcamaları göstermiyor. Hazinenin 2023 yılı aylar itibariyle nakit gerçekleşmeleri aşağıdaki tablodaki gibidir.

(Milyar TL)

 OcakŞubMartNisMayHazTemAğuEylEkimKasAraToplam
GELİRLER2912083022446102954786294864817515475.323
GİDERLER3463803374044405024595685555646567495.959
FAİZ DIŞI GİDERLER3263483003773444804254895095075747165.395
 FAİZ ÖDEMELERİ203137279622347947568234565
FAİZ DIŞI DENGE-35-1402-132266-18553140-23-26177-169-71
ÖZELLEŞTİRME ve FON GELİRLERİ 00300000000610
NAKİT DENGESİ (1+4-2)-54-171-32-159170-2061962-69-8295-197-625

Nakit dengesi tablosu ile bütçe dengesi tablosu karşılaştırıldığında 2023 yılının ilk 11 ayında faiz hariç bütçe harcamalarının biri birine önemli ölçüde paralellik arz ettiği görülmektedir.

(Milyar TL)

 OcakŞubMartNisMayHazTemAğuEylEkimKasAralToplam
Harcamalar Bütçe     321         389        334           400         431         488          456          563           570         569           671         1.392           6.585   
 Harcamalar Nakit3463803374044405024595685555646567495.959

Nakit dengesi tablosuna göre ilk 11 ayda yapılan harcama tutarı toplam 4,7 trilyon TL iken bütçe dengesi tablosunda yer alan harcama tutarı 4,6 trilyon TL’dir. Oysaki aynı paralelliği Aralık ayında göremiyoruz. Nakit dengesi tablosuna göre Aralık ayında yapılan faiz hariç harcama tutarı 716 milyar TL iken bütçe dengesi tablosunda 1 trilyon 350 milyar TL’dir. Aradaki fark 634 milyar TL’dir. Bu tutar aslında Aralık ayında yapılmış görünen deprem harcaması tutarı kadardır.

Bu harcama kalemindeki farklılığın bir sonucu olarak nakit dengesi Aralık ayında 197 milyar açık vermişken bütçe dengesi tablosunda yer alan açık tutarı 843 milyar TL’dir. Yılın bütününe baktığımızda nakit dengesindeki açık 625 milyar TL iken bütçe dengesindeki açık 1 trilyon 375 milyar TL’dir.

Aslında bu iki tablo arasındaki bu dengesizlikle ilgili olarak Hazine ve Maliye Bakanlığınca herhangi bir açıklama yapılmamıştır. Ancak basında yer alan bazı yorumlar bu dengesizliğin bütçede giderlerin tahakkuk esasında, gelirlerin ise tahsilat esasında takip edilmesinden kaynaklandığı yönündedir. Evet, harcamalar tahakkuk esasında takip edilmektedir. Ancak son beş yıla baktığımızda 2023 yılı hariç Hazinenin nakit dengesinde yer alan harcama tutarı bütçede yer alan harcama tutarının hep üzerinde gerçekleşmiştir. 2023 yılında ise tam tersi olmuş ve tahakkuk eden harcamalar ödenen harcamaların 600 milyar TL üstünde gerçekleşmiştir.

(Milyar TL)

 20232022202120202019
 NAKİTBÜTÇENAKİTBÜTÇENAKİTBÜTÇENAKİTBÜTÇENAKİTBÜTÇE
GELİRLER  5.323  5.210  2.891  2.553  1.436  1.101  1.038     956     896  880
GİDERLER  5.959  6.585  3.068  2.831  1.584  1.346  1.225  1.095  1.032  960
DENGE-    635- 1.374-    176-    278-    147-    244-    186-   138-    135-   80

Gerek 2023 yılı içinde aylık bazda bir dengesizlik yokken son ayda dramatik bir dengesizliğin ortaya çıkması, son yıllarda nakit harcamaları tahakkuk eden harcamaların üzerinde gerçekleşirken 2023 yılında bunun dramatik bir şekilde tersine dönmesi açıklanmaya muhtaç bir durum yaratmıştır.  

Sonuç

Bu iki tablo arasındaki Aralık ayına ilişkin bu dengesizliğin Hazine ve Maliye Bakanlığınca açıklığa kavuşturulması gerekir. Cevaplanması gereken sorular şunlardır.

  1. Deprem harcamaları Aralık ayında neden bu ölçüde bir artış göstermiştir? Son bir ayda gerçekten bu ölçüde bir deprem harcaması yapılmış mıdır?
  2. Aralık ayında tahakkuku yapılan deprem harcamalarından ödenmeyip emanete alınan tutar ne kadardır?
  3. 2023 yılının tamamında tahakkuk eden toplam deprem harcaması ne kadardır? Bu harcamanın ne kadarlık kısmı fiilen ödenmiştir?
  4. Aralık ayında tahakkuk eden deprem harcamalarının ödemeleri yapılmadıysa bu ödemelerin 2024 yılı nakit dengesine ve borç yönetimine etkisi nasıl olacaktır?
  5. Gerek Aralık ayında gerekse 2023 yılının tamamında yapılan deprem harcamalarının detayına ulaşmak mümkün görünmüyor. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın internet sitesinde alınan bağışlardan karşılanan deprem harcamalarının detayına yer verilirken vergilerimizden karşılanan deprem harcamalarının detayına yer verilmemektedir. Yapılan tüm deprem harcamalarının dağılımını vergi ödeyicilerinin bilme hakkı vardır. Bu hakkın da teslim edilmesi gerekir.

Yorumlarınızı Bize Yazınız

Soru Sor